Türkiye, dünyanın en aktif deprem kuşaklarından birinde yer almakta olup mevcut yapı stoğunun büyük bölümü güncel deprem yönetmeliği gerekliliklerini karşılamamaktadır. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri, bu gerçeği bir kez daha acı biçimde ortaya koymuştur. Hayatını kaybeden 50.000'den fazla insanın büyük çoğunluğu, yetersiz yapısal performans sergileyen binalarda can vermiştir.
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), 18 Mart 2018 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş ve 2007 tarihli DBYBHY'nin yerini almıştır. Bu yönetmelik, mevcut binaların deprem performansının değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi konusunda kapsamlı hükümler içermektedir.
Türkiye'de yaklaşık 19 milyon bina bulunmaktadır. Bu binaların büyük çoğunluğu 1975 öncesi veya 1999 öncesi yönetmeliklere göre inşa edilmiş olup TBDY 2018'in belirlediği performans kriterlerini karşılamamaktadır. Akademik araştırmalar, DBYBHY-2007'ye göre tasarlanmış binaların bile TBDY 2018 kriterlerini karşılamadığını ortaya koymaktadır [1].
Bu makale; TBDY 2018'in mevcut binalara getirdiği yenilikleri, deprem performans değerlendirme yöntemlerini, güçlendirme seçeneklerini ve güncel akademik araştırmaların bulgularını kapsamlı biçimde ele almaktadır.
TBDY 2018, önceki yönetmeliğe kıyasla mevcut binaların değerlendirilmesi açısından köklü değişiklikler getirmiştir. Mert ve ark. (2025) tarafından gerçekleştirilen kapsamlı karşılaştırmalı çalışmada, TBDY-2018'e göre tasarlanan yapıların DBYBHY-2007'ye kıyasla çok daha fazla donatı ve betona ihtiyaç duyduğu tespit edilmiştir [1].
| Parametre | DBYBHY-2007 | TBDY-2018 |
|---|---|---|
| Deprem tehlike haritası | Bölge bazlı (4 bölge) | Olasılıksal (koordinat bazlı) |
| Zemin sınıflandırması | Z1-Z4 (4 sınıf) | ZA-ZF (6 sınıf) |
| Performans değerlendirme | Kuvvet esaslı | Şekil değiştirme esaslı |
| Etkin kesit rijitliği | Brüt kesit | Çatlamış kesit (zorunlu) |
| Deprem düzeyleri | DD-2 (tek düzey) | DD-1, DD-2, DD-3 (çok düzey) |
| Güçlendirme standardı | Mevcut bina standardı | Yeni bina performansı (genel) |
TBDY 2018'in en kritik yeniliklerinden biri, etkin kesit rijitliklerinin zorunlu hale getirilmesidir. Mert ve ark. (2025) çalışmasında, etkin kesit rijitliklerinin yapıların davranışını önemli ölçüde değiştirdiği ve yapıların daha rijit hale gelmesine yol açtığı gösterilmiştir [1]. Bu durum, mevcut binaların yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır.
Betonarme kolonlar: 0.70 × EI (brüt) · Betonarme kirişler: 0.35 × EI (brüt) · Betonarme perdeler: 0.50 × EI (brüt) · Bu değerler, yapının gerçek davranışını daha doğru yansıtmaktadır.
TBDY 2018 ile birlikte AFAD tarafından hazırlanan yeni Türkiye Deprem Tehlike Haritası yürürlüğe girmiştir. Koordinat bazlı bu sistem, bölge bazlı eski sisteme kıyasla çok daha hassas deprem tehlikesi tahminleri sunmaktadır. Özellikle İstanbul'un kuzey kesimlerinde zemin sınıfları değiştirilmiş, bazı bölgeler daha riskli kategoriye alınmıştır.
TBDY 2018, yapıların deprem performansını dört temel seviyede tanımlamaktadır:
| Performans Seviyesi | Kısaltma | Hasar Durumu | Kullanım |
|---|---|---|---|
| Kesintisiz Kullanım | KK | Hasarsız | Hemen kullanılabilir |
| Sınırlı Hasar | SH | Hafif hasar | Onarım sonrası kullanım |
| Kontrollü Hasar | KH | Orta hasar | Can güvenliği sağlanır |
| Göçme Önleme | GÖ | Ağır hasar | Göçme olmaz |
TBDY 2018, farklı deprem düzeyleri için farklı performans hedefleri belirlemektedir:
| Deprem Düzeyi | Aşılma Olasılığı (50 yılda) | BKS-2 Hedef | BKS-3 Hedef |
|---|---|---|---|
| DD-1 (Büyük Deprem) | %2 | GÖ | KH |
| DD-2 (Tasarım Depremi) | %10 | KH | SH |
| DD-3 (Servis Depremi) | %50 | SH | KK |
Foroughi ve Yüksel (2022), TBDY 2018'e göre doğrusal olmayan hesap yöntemleriyle betonarme yapı sistemlerinin performans analizini gerçekleştirmiştir. Çalışmada, kesit geometrisinin, malzeme modelinin ve eksenel yük seviyesinin betonarme taşıyıcı elemanların davranışı üzerindeki etkisi analitik olarak hesaplanmıştır [2].
Akademik araştırmalar, DBYBHY-2007'ye göre tasarlanmış binaların deprem performanslarının TBDY 2018'in belirlediği performans kriterlerini karşılamadığını ortaya koymaktadır. Bu durum, 2007-2018 yılları arasında inşa edilen binaların bile yeniden değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir [1].
Pushover analizi, yapının yatay yük kapasitesini ve hasar dağılımını belirlemek için kullanılan en yaygın doğrusal olmayan statik analiz yöntemidir. TBDY 2018'de bu yöntem, mevcut binaların performans değerlendirmesinde temel araç olarak öngörülmektedir.
Foroughi ve Yüksel (2022) çalışmasında, farklı tip betonarme taşıyıcı sistemler için artımsal itme analizleri gerçekleştirilmiş; kapasite eğrileri ve performans noktalarındaki deprem istemleri karşılaştırılmıştır [2]. Çalışma sonuçları, taşıyıcı sistem tipinin performans üzerinde belirleyici etkisi olduğunu ortaya koymaktadır.
Doğrusal olmayan dinamik analiz olarak da bilinen bu yöntem, gerçek deprem kayıtları kullanılarak yapının davranışını simüle eder. TBDY 2018'de kritik yapılar için zorunlu tutulan bu yöntem, en gerçekçi sonuçları vermekle birlikte en karmaşık analiz sürecini gerektirmektedir.
| Yazılım | Geliştirici | TBDY 2018 Uyumu | Kullanım Alanı |
|---|---|---|---|
| SAP2000 | CSI (ABD) | ✅ Tam | Genel yapısal analiz |
| ETABS | CSI (ABD) | ✅ Tam | Çok katlı binalar |
| STA4CAD | STA (Türkiye) | ✅ Tam (yerli) | Türk normu entegrasyonu |
YAPIGÜÇ A.Ş., SAP2000 ve STA4CAD yazılımları ile hem pushover hem de zaman tanım alanı analizleri gerçekleştirmektedir. Gazi Üniversitesi akademik iş birliğiyle tüm analizler bağımsız olarak doğrulanmaktadır.
Mevcut betonarme elemanların etrafına yeni beton ve donatı eklenerek kesit büyütme işlemidir. En yaygın kullanılan yöntemlerden biri olan mantolama, hem dayanım hem de süneklik artışı sağlar.
Mevcut yapıya yeni betonarme perde duvarlar eklenerek yanal rijitlik ve dayanım artırılır. TBDY 2026 ile perde duvar oranı %1'den %1,5'e yükseltilmiştir.
Karbon Fiber Takviyeli Polimer (CFRP) sistemleri, hafiflik ve yüksek dayanım özellikleriyle öne çıkan modern güçlendirme yöntemidir. Çeliğe kıyasla 4-10 kat daha yüksek çekme dayanımına sahip olan CFRP, korozyon riski taşımaz ve hızlı uygulanabilir.
| Yöntem | Dayanım Artışı | Süneklik Artışı | Uygulama Süresi | Tahliye |
|---|---|---|---|---|
| Betonarme Mantolama | Çok Yüksek | Yüksek | Yavaş | Gerekebilir |
| CFRP Sarım | Orta-Yüksek | Çok Yüksek | Hızlı | Genellikle Hayır |
| Çelik Mantolama | Yüksek | Yüksek | Orta | Kısmi |
| Perde Duvar İlavesi | Çok Yüksek | Orta | Yavaş | Evet |
| Paslanmaz Gergi | Orta | Orta | Orta | Hayır |
Tarihi yapılar, standart güçlendirme yöntemlerinin uygulanamadığı özel bir kategori oluşturmaktadır. YAPIGÜÇ A.Ş.'nin Türkiye'de ilk kez uyguladığı hava soğutmalı karot delgi teknolojisi, tarihi yapılara sıfır nem hasarıyla paslanmaz çelik gergi çubuklarının yerleştirilmesini mümkün kılmaktadır.
YAPIGÜÇ A.Ş., İstanbul Sirkeci Tren Garı'nda gerçekleştirdiği uygulama ile Türkiye'de ilk uzun hava soğutmalı karot delgi işlemini tamamlamıştır. Bu uygulama, Springer Bulletin of Earthquake Engineering dergisinde yayınlanan bilimsel makaleye konu olmuştur (Kaya ve ark., 2026).
Mert, Tokay, Özdemir ve Sesli (2025) tarafından Journal of Innovative Engineering and Natural Science dergisinde yayınlanan çalışmada, Yalova ilinde inşa edildiği varsayılan binaların deprem performansları her iki yönetmeliğe göre değerlendirilmiştir. STA4CAD yazılımı kullanılarak gerçekleştirilen analizlerde şu bulgular elde edilmiştir [1]:
Foroughi ve Yüksel (2022), Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi'nde yayınlanan çalışmalarında TBDY 2018'e göre doğrusal olmayan hesap yöntemleriyle betonarme yapı sistemlerinin performans analizini gerçekleştirmiştir [2]. Çalışmanın temel bulguları:
İstanbul Teknik Üniversitesi koordinasyonunda, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı desteğiyle yürütülen kapsamlı proje, Türkiye'ye özgü bağımsız bir "Türk Bina Sismik Güçlendirme Yönetmeliği" hazırlanmasını hedeflemektedir. 11 farklı üniversiteden 20 uzman araştırmacının katıldığı bu proje kapsamında [3]:
| Proje | Güçlendirme Türü | Özellik |
|---|---|---|
| İstanbul Sirkeci Tren Garı | Hava soğutmalı karot + paslanmaz gergi | Türkiye'de ilk |
| Hatay Antakya Arkeoloji Müzesi | Tarihi yapı güçlendirme | Deprem sonrası acil |
| Erzincan Havalimanı ATC Kulesi | Performans analizi | Kritik altyapı |
| Antalya Müze Taşıma | Kontrollü yıkım + yeniden yapım | Müze taşıma |
TBDY 2018, mevcut binaların deprem performansının değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi konusunda önceki yönetmeliklere kıyasla önemli yenilikler getirmiştir. Akademik araştırmalar, eski yönetmeliklere göre tasarlanmış binaların büyük çoğunluğunun TBDY 2018 kriterlerini karşılamadığını ortaya koymaktadır.
Güçlendirme kararı; binanın mevcut durumu, hasar seviyesi, kullanım amacı ve ekonomik faktörler gözetilerek verilmelidir. Her yapı için ayrı mühendislik değerlendirmesi yapılması zorunludur.
1. Binanızın TBDY 2018 kapsamında deprem performans analizi yaptırın · 2. Karot numunesi alarak gerçek beton dayanımını belirleyin · 3. Güçlendirme yöntemini uzman mühendislerle birlikte seçin · 4. Yarısı Bizden programından yararlanın · 5. Lisanslı ve sertifikalı firmalarla çalışın
[1] Mert, N., Tokay, M. M., Özdemir, E., & Sesli, H. (2025). TBDY-2018 ile DBYBHY-2007 yönetmelik hükümlerine göre tasarımı yapılan binaların performansının incelenmesi. Journal of Innovative Engineering and Natural Science, 5(1), 284-312. https://doi.org/10.61112/jiens.1518147
[2] Foroughi, S., & Yüksel, B. (2022). TBDY 2018'e göre Doğrusal Olmayan Hesap Yöntemleri ile Betonarme Yapı Sistemlerinin Performans Analizi. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5(1). https://doi.org/10.47495/okufbed.971506
[3] İstanbul Teknik Üniversitesi. (2025). Sismik Güçlendirme Yöntemleri için Tasarım, Analiz ve Yapım İlkelerinin Belirlenmesi Projesi. https://ins.itu.edu.tr/en/news/2025/12/02/project-for-determination-of-design-analysis-and-construction-principles-for-seismic-retrofit-methods
[4] Kaya, Y. ve ark. (2026). Dry Core Drilling in Historical Structures. Springer Bulletin of Earthquake Engineering. DOI: 10.1007/s10518-026-02599-2
[5] TBDY (2018). Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği. T.C. Resmî Gazete, 30364, 18 Mart 2018.
[6] AFAD (2018). Türkiye Deprem Tehlike Haritası. https://tdth.afad.gov.tr/
[7] Dalyan, İ., & Şahin, B. (2019). Mevcut betonarme bir binanın 2007 ve 2018 deprem yönetmeliklerine göre deprem yükleri altındaki taşıyıcı sistem performansının değerlendirilmesi. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 1(2), 134-147.
Ücretsiz deprem performans değerlendirmesi için uzman mühendis ekibimizle iletişime geçin.
